Zakres
Co obejmują pomiary instalacji elektrycznej
Zakres wynika z celu sprawdzenia i zastosowanych środków ochrony. Lista badań z normy pomaga go ustalić, ale nie każdą próbę wykonuje się w każdej instalacji.
Jeśli rysunek nie mieści się w całości, przewiń go w bok. Klawiatura: Tab, potem strzałki.
Zakres zaczyna się od oględzin i rozpoznania instalacji
Sprawdzenie instalacji obejmuje oględziny oraz próby i pomiary odpowiednie do zastosowanych rozwiązań ochronnych. Norma: PN-HD 60364-6:2016-07, wraz z A11:2017-10, A12:2017-11 i Ap1:2019-06, rozdziela sprawdzanie odbiorcze i okresowe. Oględziny poprzedzają próby; wyniki obu części składają się na ocenę.
Nie wystarczy wybrać funkcji miernika. Wykonawca musi ustalić, co jest sprawdzane, jakie zabezpieczenia zastosowano i z jakim wymaganiem porówna odczyt. Przy sprawdzaniu okresowym znaczenie mają również wcześniejsze protokoły, zmiany instalacji oraz ograniczenia dostępu. Brak dokumentacji wymaga rozpoznania stanu, a nie wpisania domyślnych parametrów obwodów.
Praktyka organizacyjna: przed pracą warto ustalić granice zlecenia, dostęp do pomieszczeń i obwodów oraz potrzebne wyłączenia. Protokół powinien ujawnić pominięte części i przyczyny ograniczeń. Nazwa „pełne pomiary” nie wyjaśnia, czy kontrolą objęto wszystkie części instalacji, których dotyczy ocena.
Co dosłownie wymienia Prawo budowlane
Przepis: art. 62 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego wymaga, aby kontrolą co najmniej raz na 5 lat objęto również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej. Dosłowne wyliczenie zakresu brzmi:
Ustawa nie używa w tym wyliczeniu nazw „impedancja pętli zwarcia”, „ciągłość przewodów ochronnych” ani „pomiar czasu RCD”. Nie oznacza to, że ocena ochrony od porażeń może je dowolnie pominąć. Są to techniczne sposoby sprawdzania cech, których oceny wymaga przepis. Trzeba rozdzielić ustawowy przedmiot badania od metod opisanych przez normy.
Granica obowiązku: art. 62 ust. 1 pkt 2 nie wymaga wykonania każdej próby z normowej listy w każdym obwodzie. Nie ustanawia też osobnego, jednolitego terminu dla każdej funkcji miernika. Podstawy harmonogramu wyjaśniamy na stronie co jaki czas robi się pomiary.
Tabela badań: co ustalają i z czym porównać wynik
Norma i praktyka doboru przyrządów: zestawienie obejmuje grupy prób wymienione w PN-HD 60364-6 oraz pomiar uziemienia, istotny dla oceny ochrony i zakresu ustawowego. Kolumna przyrządów wskazuje funkcję pomiarową, a nie obowiązek użycia osobnego urządzenia do każdego wiersza. Miernik wielofunkcyjny może łączyć właściwe funkcje.
Przewiń tabelę w bok, aby zobaczyć pozostałe kolumny.
| Badanie | Co ustala | Typowy przyrząd | Wartość odniesienia | Gdzie szczegółowo |
|---|---|---|---|---|
| Ciągłość przewodów ochronnych i połączeń wyrównawczych | Rezystancję połączeń, także z częściami przewodzącymi dostępnymi. | Miernik małych rezystancji do badania ciągłości. | Rezystancja oczekiwana dla badanego przewodu i połączeń; brak uniwersalnego progu dla wszystkich obwodów. | Opis zasad poniżej. |
| Rezystancja izolacji | Stan izolacji między badanymi przewodami i względem przewodu ochronnego. | Miernik rezystancji izolacji. | Napięcie probiercze i minimum zależne od obwodu; warunki poniżej. | Rezystancja izolacji. |
| Izolacja potwierdzająca SELV, PELV lub separację elektryczną | Spełnienie wymagań izolacji dla zastosowanego środka ochrony. | Miernik rezystancji izolacji. | Wymagania właściwe dla SELV, PELV albo separacji; nie tylko ogólna ocena izolacji. | Opis doboru prób poniżej. |
| Rezystancja lub impedancja podłóg i ścian | Właściwości powierzchni przy ochronie przez izolowanie stanowiska. | Przyrząd z odpowiednim układem pomiarowym i elektrodą. | Wymagania PN-HD 60364-4-41 dla tego środka ochrony. | Opis doboru prób poniżej. |
| Biegunowość | Prawidłowość biegunowości badanych połączeń. | Przyrząd dobrany do sposobu sprawdzenia połączeń. | Wymagana biegunowość, a nie próg rezystancji. | Zakres przyjęty dla instalacji. |
| Skuteczność samoczynnego wyłączenia zasilania | Czy zabezpieczenie i obwód zapewniają wymagane wyłączenie przy uszkodzeniu. | Miernik impedancji pętli zwarcia; przy ochronie RCD także tester RCD. | Warunek właściwy dla układu sieci, zabezpieczenia i wymaganego czasu. | Impedancja pętli zwarcia. |
| Skuteczność ochrony uzupełniającej | Działanie zastosowanej ochrony uzupełniającej, w tym RCD i połączeń wyrównawczych. | Tester RCD lub miernik ciągłości, zależnie od środka ochrony. | Charakterystyka RCD i wymagania dotyczące połączeń. | Wyłączniki różnicowoprądowe. |
| Kolejność faz | Kolejność faz w badanej instalacji wielofazowej. | Wskaźnik kolejności faz. | Wymagana kolejność faz. | Zakres przyjęty dla instalacji. |
| Próby funkcjonalne | Działanie sprawdzanych urządzeń i funkcji. | Przyrząd lub sposób próby dobrany do urządzenia. | Wymagane działanie funkcji, nie wspólna liczba dla całej instalacji. | Dokumentacja badanego rozwiązania. |
| Spadek napięcia | Różnicę napięcia ocenianą w obwodzie; możliwe jest także sprawdzenie obliczeniowe. | Przyrząd do pomiaru napięcia albo obliczenia. | Zalecenia zależne od zasilania i rodzaju obwodu. | Opis zasad poniżej. |
| Rezystancja uziemienia | Rezystancję badanego uziemienia w warunkach zastosowanej metody. | Miernik uziemień. | Kryterium zależne od funkcji uziemienia i przyjętego rozwiązania. | Uziemienie i instalacja odgromowa. |
W części wierszy właściwym odniesieniem jest warunek lub wymagane działanie, a nie pojedyncza wartość liczbowa. Wpisanie jednej dopuszczalnej rezystancji dla wszystkich przewodów albo wszystkich uziemień pozornie upraszcza tabelę, lecz usuwa informację potrzebną do oceny.
Jak dobiera się próby i wartości odniesienia
Ciągłość: norma przewiduje pomiar rezystancji przewodów ochronnych, połączeń wyrównawczych oraz połączeń z częściami przewodzącymi dostępnymi. Dla obwodów odbiorczych pierścieniowych dotyczy również przewodów czynnych. Sam sygnał dźwiękowy multimetru nie zastępuje takiego pomiaru. Wymagania przyrządu opisuje PN-EN IEC 61557-4:2022-06: między innymi prąd pomiarowy co najmniej 0,2 A. To parametr badania, nie granica dopuszczalnej rezystancji przewodu.
Izolacja: tablica 6.1 normy sprawdzania wiąże ocenę z napięciem znamionowym obwodu oraz napięciem probierczym stałym. Dla SELV i PELV przewiduje 250 V DC i minimum 0,5 MΩ. Dla obwodów do 500 V włącznie, w tym FELV, wartości wynoszą 500 V DC i minimum 1,0 MΩ; powyżej 500 V – 1000 V DC i minimum 1,0 MΩ. Obwody FELV bada się napięciem probierczym właściwym dla strony pierwotnej źródła. Wartości dotyczą odpowiednio badanego obwodu z odłączonymi odbiornikami, a nie dowolnego odczytu dla całej instalacji.
Ograniczniki przepięć i wyposażenie mogące wpłynąć na wynik albo ulec uszkodzeniu wymagają odpowiedniego przygotowania do próby. Gdy odłączenie takiego wyposażenia nie jest rozsądnie wykonalne, norma dopuszcza obniżenie napięcia probierczego danego obwodu do 250 V DC, zachowując minimum 1 MΩ. To wyjątek z określoną przyczyną, a nie dowolny wybór łagodniejszego testu.
Szczególne środki ochrony: sprawdzenie SELV, PELV i separacji elektrycznej dotyczy instalacji, w których je zastosowano. Pomiar podłóg i ścian wiąże się z ochroną przez izolowanie stanowiska; nie jest rutynowym badaniem każdej posadzki w mieszkaniu. Biegunowość, kolejność faz i próby funkcjonalne również trzeba odnieść do rzeczywiście występujących połączeń i urządzeń. Pełna lista normowa nie oznacza identycznego zestawu czynności dla każdego miejsca.
Samoczynne wyłączenie: w układzie TN ocena wiąże impedancję pętli Zs z prądem Ia powodującym zadziałanie zabezpieczenia w wymaganym czasie oraz napięciem Uo względem ziemi: Zs × Ia ≤ Uo. W układzie TT z ochroną przez RCD wymagane są zarówno odpowiedni czas wyłączenia, jak i warunek RA × IΔn ≤ 50 V. RA obejmuje rezystancję uziomu oraz przewodu ochronnego części przewodzących dostępnych. Sam korzystny odczyt rezystancji uziemienia nie potwierdza więc wszystkich warunków ochrony.
RCD: próba przyciskiem TEST nie mierzy prądu zadziałania i nie zastępuje sprawdzenia przyrządem. Dobór próby zależy od charakterystyki urządzenia oraz funkcji ochronnej. Norma zaleca sprawdzenie czasów wyłączania, a wymaga go przy uzupełnieniach i zmianach istniejącej instalacji, gdy istniejące RCD mają chronić także nowe obwody. Nie należy przedstawiać jednej tabeli czasów jako właściwej dla wszystkich typów RCD.
Spadek napięcia: dla instalacji zasilanej bezpośrednio z publicznej sieci niskiego napięcia wartości 3 % dla oświetlenia i 5 % dla pozostałych odbiorów pochodzą z informacyjnego załącznika G do PN-HD 60364-5-52:2011. Są zaleceniem normowym, nie samodzielnym nakazem Prawa budowlanego. Spadek można sprawdzić pomiarem albo obliczeniem.
Odbiór, kontrola okresowa i rozszerzona diagnostyka
Norma: lista prób służy doborowi sprawdzeń odpowiednich dla instalacji. Przy odbiorze nowej instalacji lub zmian trzeba potwierdzić wymagania dotyczące sprawdzanego zakresu. Przy sprawdzaniu okresowym ocenia się stan instalacji użytkowanej, uwzględnia wcześniejsze ustalenia i opisuje ograniczenia. Nie należy automatycznie przenosić każdej procedury odbiorczej na istniejącą instalację bez rozpoznania warunków. Różnice rozwija strona o pomiarach odbiorczych.
Praktyka branżowa i zakres umowny: termowizję można ująć jako rozszerzenie zlecenia. Trzeba określić cel, zakres i sposób oceny. Sam art. 62 ust. 1 pkt 2 nie wymienia tej metody i nie ustanawia obowiązku wykupienia tego rozszerzenia. Nie zwalnia to z oceny stanu zabezpieczeń i osprzętu należących do ustawowego zakresu badania.
Odrębną kwestią jest obecność SPD podczas pomiaru rezystancji izolacji. Opisane wyżej przygotowanie obwodu służy prawidłowemu wykonaniu tego pomiaru. Nie oznacza automatycznie przeprowadzenia osobnego, kompletnego badania samego ogranicznika przepięć. W dokumencie należy nazwać faktycznie wykonaną czynność.
Druga strona medalu
Rozbudowana tabela wyników nie usuwa ograniczeń badania. Nie wszystkie obwody da się ocenić tą samą metodą, a brak dostępu lub możliwości przygotowania instalacji może pozostawić część zakresu niesprawdzoną. Uczciwy protokół ujawnia tę lukę i nie obejmuje jej bezwarunkowo oceną pozytywną.
Kiedy zakres można uznać za udokumentowany
Praktyka organizacyjna: po badaniu powinno być jasne, jakie obwody i środki ochrony sprawdzono, jakie metody zastosowano oraz z czego wynikają kryteria oceny. Parametry zabezpieczenia muszą odpowiadać badanemu obwodowi. Odczyt mieszczący się na ekranie miernika nie musi należeć do zakresu pomiarowego, dla którego producent określa właściwą niepewność.
Norma: po usunięciu usterki powtarza się próbę, która dała wynik nieprawidłowy, oraz wcześniejsze próby, na których wyniki mogła wpłynąć wykryta usterka. Sam zapis „usterkę usunięto” nie jest nowym wynikiem pomiaru. Dokumentację wyników, ocen i zaleceń opisujemy przy protokole z pomiarów.
Jeśli rysunek nie mieści się w całości, przewiń go w bok. Klawiatura: Tab, potem strzałki.
Źródła
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, art. 62 ust. 1 pkt 2 (Dz.U. 2026 poz. 524 t.j. ze zm.).
- PN-HD 60364-6:2016-07 wraz z A11:2017-10, A12:2017-11 i Ap1:2019-06; publiczny podgląd IEC 60364-6:2016, pkt 6.4.3 i tablica 6.1.
- PN-HD 60364-4-41:2017-09; publiczne podglądy IEC 60364-4-41:2005 oraz zmiany AMD1:2017, wymagania samoczynnego wyłączenia zasilania.
- PN-HD 60364-5-52:2011, załącznik G; zalecenia spadku napięcia omówione w opracowaniu Stanisława Czappa.
- PN-EN IEC 61557-3:2022-11 i PN-EN IEC 61557-4:2022-06; publiczne podglądy IEC 61557-3:2019 i IEC 61557-4:2019.
- Stanisław Czapp, Sprawdzanie instalacji elektrycznych niskiego napięcia – przegląd postanowień normy PN-HD 60364-6:2016-07 w zakresie prób i pomiarów, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej nr 56, 2017.
- Kyoritsu, Verification of electrical installations in accordance with IEC 60364-6 Standard. A practical guide; omówienie sprawdzania okresowego i dokumentacji.